Doorstroommoeras als mogelijkheid bij klimaatverandering in het stedelijk gebied

Aan de westelijke rand van Tilburg wordt gebouwd aan de wijk Koolhoven. Binnen deze wijk stroomt de Donge, een traag stromende laaglandbeek waar herinrichting gaat plaatsvinden als ecologische verbindingszone en voor de Kaderrichtlijn Water. Op verzoek van de gemeente Tilburg en waterschap Brabantse Delta bekijkt Eelerwoude de mogelijkheden voor een zogeheten doorstroommoeras in deze stedelijke omgeving.

De term doorstroommoeras wordt in Nederland gebruikt als verzamelnaam voor allerlei diffuse afvoersystemen, ongeacht of het gaat om door grondwater of door grond- en oppervlaktewater gevoede systemen. Een belangrijk kenmerk van een doorstroommoeras is dat het gaat om een hydrologisch systeem dat vooral gevoed wordt door grondwater. Dergelijke doorstroommoerassen zijn heel waardevol door de grote diversiteit aan plantensoorten.

Potentie
De keuze voor een doorstroommoeras komt niet uit de lucht vallen: op een historische kaart van begin 1900 is goed te zien dat in het verleden al sprake was van een moerassige laagte in Koolhoven. Tijdens het veldwerk gedurende de droge zomerperiode (juli 2018) zijn kwelverschijnselen aangetroffen en bijzondere plantensoorten die wijzen op kwel, zoals Paddenrus en Holpijp. Dat geeft aan dat het gebied potenties heeft.

Beekherstel
In de huidige situatie is de Donge in Koolhoven een bovenloop waar het beekwater traag stroomt door het geringe hoogteverschil. Het peilregime is onnatuurlijk omdat in de zomer een hoger waterpeil aangehouden wordt dan in de winter. De beek is op dit moment overgedimensioneerd en ligt deels diep ingesneden in het beekdal, met stuwen. In de afgelopen zomerperiode viel de beek grotendeels droog. Bij beekherstel is het belangrijk de overgang van land naar water te verbeteren, bijvoorbeeld door beekbodemverhoging en versmalling van het profiel waardoor de beek meer zichtbaar wordt en voor vissen passeerbaar. Van belang is dat door een constante aanvoer van  grondwater sprake is van een permanent natte situatie. Voor de Donge in Koolhoven zou nader onderzocht moeten worden of dit mogelijk is.

Robuust watersysteem
Verder onderzoek moet uitwijzen of de omstandigheden in en om de Donge in Koolhoven geschikt zijn voor het realiseren van een doorstroommoeras. Maar ook als dit niet gerealiseerd kan worden, zien we zeker kansen voor ontwikkeling van waardevolle natte vegetaties binnen deze ecologische verbindingszone: bijzonder voor een stedelijke omgeving. Bovendien ligt ook veel winst in het vasthouden en bergen van water – een niet onbelangrijk streven in tijden van klimaatverandering. In Koolhoven ligt een kans voor het creëren van een meer robuust watersysteem in de stad.

Meer weten over ecohydrologie of benieuwd naar de mogelijkheden voor uw project?