Cookies
Essentieel
Analyse
Om deze website te verbeteren maken we gebruik van (anonieme) cookies. Bekijk ons privacy statement voor meer informatie
Privacy Instellingen

Op Landgoed Middachten is het kwelwater terug

Als ‘huishydroloog’ van Landgoed Middachten, aan de rand van de Veluwe, weet Karel Hanhart alles over de waterhuishouding op het 900 jaar oude landgoed. Karel legt uit hoe het watersysteem en de natuur op het landgoed hersteld zijn en actief in standgehouden worden.

Kasteel Middachten en de beroemde Middachter bronbossen bevinden zich op een bijzondere plek, aan de voet van de stuwwal van de Veluwe, op de overgang naar de uiterwaarden van de IJssel. Van oudsher komt het regenwater dat op de stuwwal van de Veluwe in de bodem is gezakt, als kwelwater omhoog in de bronbossen: een nat bosgebied vol kleine bronnetjes. Doordat dit kwelwater een ondergrondse kalkrijke leemlaag doorstroomt, is het kalkrijk. Hierdoor komen in de bronbossen unieke plantsoorten voor, zoals de slanke sleutelbloem en het knikkend nagelkruid. Ooit was de bodem van het bronbos bezaaid met bloemen, maar sinds de jaren zeventig liep het sterk terug. In de jaren 90 kwam ecohydroloog Karel Hanhart voor het eerst op het Veluwse landgoed .

Verdiepte sloten
Karel: “De aanname was dat de soorten terugliepen door de bemesting op hoger gelegen akkers en winning van grondwater op de Veluwe. Maar toen ik watermonsters ging nemen, viel mij iets heel anders op: de hoogste bronnen vielen droog en de hoeveelheid water uit de lagere bronnen nam af. Het schone kwelwater welde op in de sloten in de uiterwaarden van het Middachterbroek. Deze sloten waren in de jaren tachtig verdiept voor de landbouw, maar hierdoor stroomde het kwelwater als het ware onder het bronbos door en werd het door de sloten in de uiterwaarden afgevoerd naar de IJssel”. In nauwe samenwerking tussen de Provincie Gelderland, Waterschap Rijn en IJssel, landgoed Middachten en de biologische pachter van de graslanden in het Middachterbroek  vond een grondig onderzoek plaats, waaruit bleek dat de verdiepte sloten inderdaad de belangrijkste oorzaak vormden van de achteruitgang van de bloemenweelde in de bronbossen.

Waterpeil verhoogd
Om de droogte te bestrijden, werden de sloten verondiept. Karel: “In de jaren “80 waren was de bodem van veel sloten in het Middachterbroek door de kleibodem heen gegraven tot in het onderliggende zand. Hierdoor voerden de verdiepte sloten veel meer kwelwater af dan voorheen. Dit kostbare schone en kalkhoudende grondwater stroomde zomer en winter in grote hoeveelheden weg uit het gebied. Ik heb daarom aanbevolen om de sloten te verondiepen met klei, zodat de sloten alleen regenwater afvoerden uit de graslandpercelen. Hierdoor werd de kweldruk onder de klei weer hersteld en welde het kostbare kwelwater weer op in de bronbossen.” Het project werd in 2017 uitgevoerd.  Karel houdt sinds 2004 de waterstand en kweldruk op het landgoed nauwlettend in de gaten. Hij grapt: “Het waterschap zegt wel eens dat ik het landgoed lekgeprikt heb met mijn vijftig peilbuizen.” Uit de metingen blijkt dat de kwel in de bronbossen voor een belangrijk deel is hersteld. En dat heeft een positieve invloed op de biodiversiteit: zeldzame planten verschijnen weer in de bossen van het landgoed. En dat in een tijd dat overal sprake is van verdroging door de afgelopen twee droge zomers.

Zeven oude eiken
Karel: “Het waterbeheer is een constante puzzel. Op het gebied staan bijvoorbeeld eiken van honderden jaren oud: de 12 Apostelen genaamd. We willen niet dat deze bomen met de wortels in het water komen te staan en daardoor verrotten. Daarom houden we het grondwaterpeil nauwlettend in de gaten en stemmen de stuwpeilen van grachten en beken zorgvuldig af op de eisen van natuur en bodem.”

Nog steeds droog
Daar staat tegenover dat ook op het landgoed het hoge neerslagtekort van de afgelopen twee droge jaren te voelen is. Niet alle delen zijn, ondanks het verondiepen van de sloten, natter geworden. Het baart Karel zorgen: “Ik doe dit werk nu dertig jaar en merk steeds vaker de effecten van de klimaatverandering. Denk bijvoorbeeld aan de droge zomers van de laatste jaren. En hier op het landgoed komt de slotgracht rond het kasteel steeds lager te staan. Dat lijkt een luxeprobleem, maar het wordt waarschijnlijk mede veroorzaakt door het lage waterpeil van de IJssel; dé drinkwaterbron van Oost-Nederland. En daarmee wordt het ineens een veel groter probleem.”

Wildlife Estate Label
Op Landgoed Middachten is op kleine schaal de verdroging in ieder geval afgewend. En dat is niet onopgemerkt gebleven. De inspanningen hebben het landgoed in 2020 het Wildlife Estate Label opgeleverd, een erkenning om actief duurzaam beheer van landgoederen zichtbaar te maken en aan te moedigen. Een kers op de taart voor het werk van de huishydroloog!

Wilt u ook aan de slag met waterbeheer op uw grond?