Pilot energievisie bij Landgoed Den Berg: zijn de ambitieuze duurzaamheidsplannen haalbaar?

Duurzaamheid en landgoederen, vaak een interessante combinatie. In de tweede pilot van de Energievisie erfgoed en landschap hebben Eelerwoude en Het Oversticht gekeken naar de mogelijkheden op Landgoed Den Berg in Dalfsen. Dit eeuwenoude landgoed heeft ambitieuze doelstellingen op het gebied van de energietransitie. Zijn deze ook haalbaar?

Landgoed Den Berg ligt in het glooiende rivierlandschap van de Vecht. De geschiedenis gaat terug tot 1483, het huidige huis en het omliggende park stammen uit de 18e eeuw. Het totale landgoed bestaat uit 235 hectare. Zoals bij veel landgoederen staan ook de eigenaren van Landgoed Den Berg voor een opgave op het gebied van duurzaamheid. In de pilot hebben Eelerwoude en het Oversticht de eigenaren geholpen met het opstellen van een visie op hun energievraagstuk. Patrick de Groot is als rentmeester van het landgoed betrokken en begeleidt de pilotreeks vanuit Eelerwoude.

Energieneutraal
Het opstellen van de energievisie begon met een startbijeenkomst, waar de ambities van de eigenaren vastgelegd zijn. De Groot: “De eigenaren van Landgoed Den Berg hebben daar uitgesproken dat ze minimaal energieneutraal willen worden en wanneer het mogelijk is, zij ook energie willen gaan leveren. Ze zijn niet bang om naar te toekomst te kijken en te innoveren.” Een van de lessen uit de vorige pilot voor Abdij Sion, is dat het belangrijk is om de grens op te zoeken tussen verduurzaming en het behoud van monumenten. Niet ieder gebouw leent zich voor bijvoorbeeld zonnepanelen, omdat het bijvoorbeeld monumenten zijn. Met behulp van een cultuurhistorische waardestelling wordt deze grens medebepaald. Bekijk de eerste resultaten van de energievisie voor Pilot Abdij Sion.

Besparen
In de zoektocht naar verduurzaming wordt allereerst gekeken naar de mogelijkheden om energie te besparen. Ieder gebouw op Landgoed Den Berg is aan een grondig onderzoek onderworpen om te bekijken waar in het dagelijkse gebruik energielekken aanwezig zijn. Hier komen vaak eenvoudige maatregelen uit naar voren, zoals het ophangen van gordijnen, het plaatsen van folie achter radiatoren en het afdichten van kieren. De Groot: “Daarnaast hebben we in sommige gebouwen op het landgoed geadviseerd om raamfolie of voorzetramen te plaatsen, omdat er veel warmte weglekt via het enkel glas.”

Gedrag
Behalve het nemen van fysieke maatregelen, zijn er ook veel mogelijkheden voor het besparen van energie door gedrag en gewoontes aan te passen, legt De Groot uit: “Denk bijvoorbeeld aan het laten branden van lampen. Is dat ’s nachts echt nodig? En moet een bijgebouw per se verwarmd worden? Kleine zaken waar mensen snel overheen stappen, maar waar op het gebied van besparing echt iets te halen valt.”

Maatwerk
Na de visie op de energiebesparende mogelijkheden, is het tijd om te kijken naar de manieren om energie op te wekken: “Dat is echt maatwerk. Ieder landgoed biedt weer andere mogelijkheden. Voor het opwekken van energie heb je in principe de beschikking over zon, wind, biomassa en water. Op Landgoed Den Berg is gebleken dat we het vooral van de eerste twee moeten hebben. De doorstroombaarheid van het water op het landgoed is niet voldoende om – door middel van waterkracht – stroom op te wekken.”

Zonneveld
Wat wel een goede mogelijkheid is op het landgoed in Dalfsen, is het aanleggen van een zonneveld. Door dit te doen op een plek die niet in het zicht ligt, de panelen verdiept aan te leggen en er beplanting omheen te zetten, is het landschappelijk goed inpasbaar. De Groot: “Natuurlijk is het ook goed mogelijk om zonnepanelen op gebouwen te plaatsen. Niet op de beschermde panden met rieten daken, maar bijvoorbeeld wel op een ligboxenstal op het landgoed.” Om gebruik te maken van de kracht van wind, is een mogelijkheid om te kijken naar de mogelijkheden voor een of meerdere kleinschalige windmolens. Het telen van biomassa in de vorm van Miscanthus (Olifantsgras) is ook een optie om aan de warmtevraag te voldoen. “Voor alle maatregelen geldt dat ingrepen goed landschappelijk ingepast moeten worden en verantwoord moeten gebeuren.” Vraag de eerste resultaten op van de energievisie die voor Abdij Sion is uitgevoerd.

Positief ontvangen
Het complete rapport met de energievisie is zeer positief ontvangen door de eigenaren van Landgoed Den Berg. Er wordt momenteel gekeken naar het draagvlak binnen het bestuur van de stichting, waarna de samenwerking met de gemeente en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed gezocht wordt. De Groot: “Het is nu aan de eigenaren om te selecteren met welke projecten zij als eerst aan de slag willen.”

Landgoed Junne
Eelerwoude en het Oversticht kijken ondertussen vooruit naar de derde en laatste pilot van de Energievisie erfgoed en landschap: Landgoed Junne in Ommen, dat sinds mei 2018 in eigendom is van vastgoedvermogensbeheerder ASR. Het landgoed is – met een oppervlakte van 1047 hectare, waarvan ruim 70 procent bosgebied – een van de grotere aaneengesloten landgoederen in ons land. Het landgoed kent veel cultuurhistorische elementen, zoals boerenhoeves, agrarische esgronden, houtwallen, stuifzanden en heidegebiedjes. Op het landgoed bevinden zich boerderijen, (vakantie)woningen en een zagerij.

Meer weten over deze pilot of benieuwd naar de mogelijkheden voor uw project?