Voedselbossen als verduurzaming van de landbouw: ‘De opbrengst is veelbelovend’

Van fruit en noten van de bomen tot aan wortelgewassen uit de grond: in een voedselbos produceer je voedsel met meerjarige planten en bomen. Het is een biodivers systeem dat zichzelf in stand houdt. Sijtse Jan Roeters, landschapsontwerper bij Eelerwoude en actief betrokken bij de professionele beweging rondom voedselbossen: “De opbrengst van een voedselbos is veelbelovend. Hiermee kan het een meerwaarde voor grondeigenaren zijn. Bijvoorbeeld op minder rendabele landbouwgronden, in bossen met een lage biodiversiteit en voor het verkorten van transportafstanden van ons voedsel. Het is een systeem dat laat zien dat voedselproductie en natuur elkaar kunnen versterken.”

Geen éénjarige landbouw waarbij fossiele brandstoffen het ploegen, zaaien, spuiten en oogsten aandrijven, maar een voedselbos: een circulair systeem dat gevoed wordt door natuurlijke bronnen – van water tot zon – en juist zo min mogelijk onderhoud behoeft. Een systeem dat niet alleen klimaatbestendig is, maar ook een bijdrage kan leveren aan het voeden van de wereld. “Dat klinkt misschien utopisch, maar het is ook een utopie dat de huidige landbouw de wereld voedt”, vertelt Roeters. “We moeten op zoek naar andere oplossingen. En natuurlijk hebben we daarbij de traditionele landbouw nodig, maar we moeten ook op zoek naar innovatievere vormen daarvan.”

Investering in tijd
Voedselbossen zijn er in verschillende soorten en maten. Roeters: “In het meest extreme geval heb je een voedselbos met vele soorten per oppervlakte dat maximaal bijdraagt aan de biodiversiteit en waarbij je alleen hoeft in te grijpen door te oogsten. Ergens op de lijn tussen deze vorm en de huidige landbouw in Nederland zit een meer geordend voedselbos met toch nog voldoende soorten om het systeem in balans te houden. Iets minder biodivers, maar wel haalbaar op schaal.” Tallien Fokkema, procesmanager bij Eelerwoude, vult aan: “Elke vorm van beweging richting een meer diverse vorm van landbouw juichen wij toe. Vooral ook omdat grondeigenaren, landgoedeigenaren en steeds meer boeren op zoek zijn naar meer rendement en meer duurzame vormen van landbouw. Het past in het huidige tijdsbeeld.”

In tegenstelling tot traditionele landbouw en bosbouw worden het milieu en de omgeving met een voedselbos niet belast. Daarnaast heeft een voedselbos volgens Roeters vele andere meerwaarden: “Zoals herstel van de bodem, stimuleren van de biodiversiteit, CO2-opname, noem maar op. Daarnaast maak je nauwelijks kosten en de opbrengst groeit naarmate je voedselbos – en daarmee de biodiversiteit – groeit.” Fokkema: “Met name tijd is hierbij je investering, je moet vooral niet ingrijpen, op het oogsten na. Na vijf tot tien jaar heb je je investering terug en gaat het voedselbos ook financieel renderen.”

Voedselbos Eemvallei
In Nederland is er inmiddels ongeveer 100 hectare aan voedselbos te vinden. “En het aantal initiatieven groeit exponentieel”, zegt Roeters. “Ik verwacht dat er volgend jaar 250 hectare voedselbos is.” Zo gaat in 2018 de schop in de grond bij Almere voor een voedselbos van zo’n 50 hectare groot: het project Eemvallei, een initiatief van Staatsbosbeheer in samenwerking met onder meer Stichting Voedselbosbouw Nederland. Fokkema: “Deze grond werd met het label ‘natuur’ ter beschikking gesteld door de provincie Flevoland. Vier partijen mochten er hun droom waarmaken.”

Fokkema is vanuit Eelerwoude betrokken bij dit project: “Omdat zoveel verschillende partijen met het gebied aan de slag wilden, was het een hele klus om er één geheel van te maken. Natuur is namelijk een term die door alle partijen verschillend wordt geïnterpreteerd en die ook juridisch op een bepaalde manier wordt gedefinieerd. Als procesmanager heb ik geprobeerd om partijen in elkaars belang te laten denken. En dat is gelukt: er komt één groot voedselbos met daarin een speelwildernis en een biologische veehouderij. Dit voedselbos wordt straks betiteld als natuur, en die vorm van natuur gaat ons productie opleveren, want na 10 jaar wordt het beheer geheel gefinancierd uit de opbrengsten van het bos. En iedereen kan ervan genieten, een niet te onderschatten bijverdienste!”

Integraal systeem
In het bijeenbrengen en verbinden van partijen kan Eelerwoude een grote rol spelen. Roeters: “We hebben niet alleen kennis in huis op het gebied van procesmanagement, maar juist ook op het gebied van ruimtelijke ordening, ontwerp, ecologie, beheer, aanleg, noem maar op. Een voedselbos is een integraal systeem en al onze expertise komen daarbij aan bod.” Fokkema: “Daarnaast hebben we ons netwerk rondom voedselbosbouw op orde en onderhouden we contact met Stichting Voedselbosbouw Nederland om onze kennis en expertise uit te wisselen en op peil te houden.”

Op dit moment volgen Fokkema en Roeters de Green Deal Voedselbossen op de voet. Dit initiatief van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland heeft als doel om het areaal voedselbossen te vergroten door samen te werken en hiermee de transitie naar een duurzame economie te versnellen. “Het onderwerp voedselbosbouw is nog niet verankerd in beleid: wanneer is iets agrarisch en wanneer is iets natuur?”, vertelt Fokkema. “En als er opeens een voedselbos op landbouwgrond wordt aangelegd, klopt de agrarische bestemming dan nog wel?” Roeters vult aan: “De Green Deal biedt hiervoor experimenteerruimte, waarna kaders kunnen worden gesteld rondom voedselbossen. Samen aan de slag met voedselbosbouw dus, om onze ambities waar te maken.”

Meer weten over voedselbossen?
Neem dan contact op met Sijtse Jan Roeters en Tallien Fokkema via 0547-263515 of mail naar t.fokkema@eelerwoude.nl en s.roeters@eelerwoude.nl.

Benieuwd naar de mogelijkheden voor uw gronden? Neem dan contact met ons op!

Sijtse Jan Roeters

Landschapsontwerper

Tallien Fokkema

Procesmanager